Suy tư - Cảm nghiệm

Suy niệm Chúa nhật 4 Mùa Chay, năm A: Nhờ ánh sáng của Ngài chúng con được nhìn thấy ánh sáng

• 12/03/2026 06:55
• 525 lượt xem
• In trang này

Phụng vụ Chúa nhật IV Mùa Chay, thường được gọi là Chúa nhật Laetare (Chúa nhật Hãy Vui Lên), trình bày nổi bật chủ đề ánh sáng và cái nhìn thiêng liêng trong hành trình sám hối hướng tới lễ Phục Sinh. Các bài đọc trình bày một chân lý Kinh Thánh căn bản: Thiên Chúa không xét đoán theo vẻ bề ngoài, nhưng soi thấu cõi lòng con người và chiếu tỏa ánh sáng của Ngài để dẫn đưa họ từ sự mù lòa thiêng liêng đến ánh sáng đức tin. Trong bối cảnh Mùa Chay, các bản văn này mời gọi các Kitô hữu xét lại cách họ nhận ra hành động của Thiên Chúa trong đời sống và để cho ánh sáng của Chúa Kitô biến đổi toàn bộ con người mình.

  Thiên Chúa tuyển chọn vượt lên trên tiêu chuẩn con người (1 Sm 16,1b.6–7.10–13a)

Bài đọc thứ nhất thuật lại việc ngôn sứ Samuel xức dầu cho Đavid. Trong trình thuật này, Thiên Chúa đảo ngược những tiêu chuẩn thông thường mà con người dùng để đánh giá và lựa chọn người lãnh đạo. Khi Samuel nhìn thấy Êliab, ông nghĩ rằng chắc chắn đây là người được Thiên Chúa chọn; nhưng Đức Chúa đã sửa lại suy nghĩ ấy bằng một nguyên tắc thần học quan trọng: “Con người chỉ thấy điều mắt thấy, còn Đức Chúa thì nhìn thấu tâm can” (1 Sm 16,7).

Trình thuật này mặc khải một chiều kích căn bản của kế hoạch cứu độ: sự tuyển chọn của Thiên Chúa không dựa trên những tiêu chuẩn bề ngoài, nhưng trên thái độ nội tâm của con người. Đavid, người con út và dường như ít có khả năng nhất theo cách nhìn của con người, lại được Thiên Chúa chọn vì lòng ông hướng về Thiên Chúa. Về mặt thần học, việc xức dầu biểu thị việc thông ban Thần Khí của Thiên Chúa, Đấng ban sức mạnh cho người được tuyển chọn để thi hành sứ vụ.

Trong viễn tượng lịch sử cứu độ, việc Đavid được xức dầu còn mang tính tiền trưng cho vương quyền Đấng Messia được hoàn tất nơi Đức Kitô, Đấng thực sự là “Đấng được xức dầu”. Truyền thống các Giáo phụ thường xem Đavid như hình bóng tiên báo Đức Kitô, Đấng có nguồn gốc khiêm hạ nhưng mang trong mình sứ mạng thần linh. Vì thế, bản văn này dạy các tín hữu rằng ân sủng của Thiên Chúa thường hoạt động theo những cách thức kín đáo và bất ngờ, mời gọi con người sống khiêm tốn và biết phân định theo cái nhìn của Thiên Chúa hơn là theo tiêu chuẩn thuần túy nhân loại.

Từ bóng tối đến ánh sáng trong Đức Kitô (Ep 5,8–14)

Bài đọc thứ hai trình bày đời sống Kitô hữu qua biểu tượng tương phản giữa bóng tối và ánh sáng. Thánh Phaolô nhắc nhở cộng đoàn Êphêsô rằng căn tính của họ đã được biến đổi tận căn nhờ cuộc gặp gỡ với Đức Kitô: “Xưa anh em là bóng tối, nhưng bây giờ trong Chúa, anh em là ánh sáng”. Khẳng định này vượt xa một lời khuyên luân lý; nó diễn tả một sự biến đổi mang tính bản thể được thực hiện nhờ bí tích Thánh Tẩy.

Trong thần học của thánh Phaolô, ánh sáng tượng trưng cho việc tham dự vào sự sống của Đức Kitô, Đấng mặc khải chân lý và sự công chính của Thiên Chúa. Những hệ quả luân lý của sự biến đổi này được diễn tả qua điều thánh Tông đồ gọi là “hoa trái của ánh sáng”: sự thiện hảo, đức công chính và chân thật. Vì thế, đời sống Kitô hữu không chỉ là tránh điều ác, nhưng còn là tích cực sống trong sự hiện diện chiếu sáng của Thiên Chúa.

Bài đọc cũng chứa đựng một thánh thi Kitô giáo sơ khai: “Hỡi người đang ngủ, hãy tỉnh dậy! Hãy trỗi dậy từ cõi chết, và Đức Kitô sẽ chiếu sáng trên ngươi”. Nhiều học giả cho rằng đây là lời tung hô được sử dụng trong phụng vụ Thánh Tẩy của Hội Thánh sơ khai. Hình ảnh “thức tỉnh” diễn tả tiến trình hoán cải: con người được mời gọi bước ra khỏi giấc ngủ thiêng liêng để nhận biết trọn vẹn hành động cứu độ của Thiên Chúa.

Trong hành trình Mùa Chay, lời khuyên này mời gọi các tín hữu xét lại những lãnh vực trong đời sống còn bị che phủ bởi bóng tối: tội lỗi, sự nguội lạnh hoặc thái độ dửng dưng, để cho ánh sáng của Đức Kitô soi tỏ và chữa lành. Giáo huấn của Hội Thánh luôn hiểu Mùa Chay như một thời gian của sự khai sáng thiêng liêng, chuẩn bị các dự tòng và toàn thể tín hữu canh tân ân sủng Thánh Tẩy trong đêm Vọng Phục Sinh.

Đức Kitô – Ánh Sáng ban khả năng nhìn thấy (Ga 9,1–41)

Tin Mừng về người mù từ thuở mới sinh là một trong những trình thuật sâu sắc nhất trong truyền thống Gioan. Đây không chỉ là một câu chuyện phép lạ, nhưng còn là một nội dung thần học diễn tả tiến trình mặc khải về con người Đức Giêsu và sự tăng triển đức tin nơi con người.

Trình thuật bắt đầu với câu hỏi của các môn đệ về nguyên nhân khiến người này bị mù. Câu hỏi phản ánh quan niệm phổ biến thời bấy giờ rằng đau khổ là hậu quả trực tiếp của tội lỗi cá nhân hoặc tổ tiên. Đức Giêsu bác bỏ lối giải thích đơn giản ấy và hướng sự chú ý đến việc tỏ lộ công trình của Thiên Chúa: hoàn cảnh của người mù trở thành nơi để vinh quang Thiên Chúa được biểu lộ.

Cử chỉ chữa lành của Đức Giêsu mang tính biểu tượng sâu sắc. Người làm bùn bằng nước miếng và đất, một hành động gợi lại trình thuật sáng tạo khi Thiên Chúa nắn con người từ bụi đất. Khi xức bùn lên mắt người mù và sai anh đến rửa ở hồ Silôê, Đức Giêsu thực hiện một cử chỉ gợi lên cuộc sáng tạo mới. Vì thế, việc người mù được sáng mắt không chỉ là sự chữa lành thể lý, nhưng còn tượng trưng cho việc phục hồi nhân loại nhờ quyền năng sáng tạo của Đức Kitô.

Diễn tiến của trình thuật cho thấy hành trình đức tin dần dần của người được chữa lành. Ban đầu, anh chỉ gọi Đức Giêsu là “người tên là Giêsu”. Sau đó anh nhận ra Người là một ngôn sứ, và cuối cùng anh tuyên xưng niềm tin vào Con Người. Tiến trình này minh họa con đường khai mở đời sống thiêng liêng: cuộc gặp gỡ với Đức Kitô dẫn con người đến sự hiểu biết ngày càng sâu xa và đến việc dấn thân trong đức tin.

Trái lại, những người Pharisêu, dù có mắt sáng về thể lý, lại rơi vào tình trạng mù lòa thiêng liêng. Cách giải thích cứng nhắc của họ về luật ngày sabát khiến họ không nhận ra dấu chỉ Thiên Chúa đang thực hiện trước mắt mình. Sự nghịch lý này là một chủ đề quan trọng trong thần học Tin Mừng Gioan: những người tự cho mình là hiểu biết về Thiên Chúa lại có thể không nhận ra hành động của Người, trong khi những kẻ bị gạt ra bên lề xã hội lại trở nên những người đón nhận mặc khải.

Truyền thống Hội Thánh từ lâu đã đọc bản văn này trong tương quan với bí tích Thánh Tẩy. Trong thời kỳ Hội Thánh sơ khai, Tin Mừng này được công bố trong Mùa Chay để chuẩn bị cho các dự tòng lãnh nhận bí tích. Người mù tượng trưng cho nhân loại đang chờ được soi sáng, còn việc rửa ở hồ Silôê tiên báo dòng nước thanh tẩy của bí tích Thánh Tẩy. Nhờ Đức Kitô, con người không chỉ nhận được sự sống thể lý, nhưng còn lãnh nhận ánh sáng đức tin để nhận ra sự hiện diện cứu độ của Thiên Chúa.

Hơn nữa, cuộc đối thoại cuối cùng giữa Đức Giêsu và những người Pharisêu nhấn mạnh chiều kích luân lý của việc “nhìn thấy”. Sự mù lòa đích thực không phải là thiếu thị lực, nhưng là sự khước từ chân lý của Thiên Chúa. Vì thế, Tin Mừng mời gọi các tín hữu sống thái độ khiêm tốn và cởi mở, nhận ra rằng khả năng nhìn thấy đích thực phát sinh từ đức tin vào Đức Kitô.

*

Các bài đọc của Chúa nhật IV Mùa Chay trình bày một sứ điệp thần học thống nhất xoay quanh chủ đề khả năng nhìn và ơn soi sáng của Thiên Chúa. Mùa Chay trở thành một hành trình từ mù lòa đến độ nhìn, từ cái nhìn hời hợt đến cái nhìn của đức tin. Trong ánh sáng ấy, Hội Thánh nhận ra rằng đời sống môn đệ đích thực chính là không ngừng để cho Đức Kitô biến đổi cách nhìn của mình, để chúng ta có thể nhìn như Thiên Chúa nhìn và bước đi như những người con của ánh sáng.

Lm. Giuse Ngô Quang Trung